राजकुमार तिमिल्सिना, जनमुक्ति खबर ।

अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवस : श्रम, संघर्ष र अधिकारको ऐतिहासिक गाथा

हरेक वर्ष मे १ तारिखका दिन विश्वभर अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवस मनाइन्छ। यो दिन श्रमिक वर्गको संघर्ष, त्याग, अधिकार र सम्मानको प्रतीकका रूपमा स्थापित भएको छ। श्रमिकको पसिना, मेहनत र योगदानबिना कुनै पनि राष्ट्रको विकास सम्भव हुँदैन। त्यसैले मे दिवस केवल उत्सव मात्र होइन, श्रमिक अधिकारका लागि लडिएका ऐतिहासिक आन्दोलनहरूको सम्झना पनि हो।

मे दिवसको इतिहास

अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवसको सुरुवात सन् १८८६ मा अमेरिकाको शिकागो शहरबाट भएको मानिन्छ। त्यतिबेला श्रमिकहरूलाई दैनिक १२ देखि १६ घण्टासम्म काम गर्न बाध्य पारिन्थ्यो। श्रमिकहरूले “आठ घण्टा काम, आठ घण्टा आराम, आठ घण्टा आफ्नो लागि” भन्ने नारासहित आन्दोलन सुरु गरेका थिए।

मे १, १८८६ मा लाखौं श्रमिक सडकमा उत्रिए। आन्दोलनका क्रममा शिकागोको हे मार्केटमा भएको विस्फोट र त्यसपछिको प्रहरी दमनले विश्व श्रमिक आन्दोलनलाई नयाँ दिशा दियो। यही घटनाको सम्मानमा सन् १८८९ मा पेरिसमा सम्पन्न दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय समाजवादी सम्मेलनले मे १ लाई अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवसका रूपमा मनाउने निर्णय गरेको थियो। Haymarket affair

श्रमिक दिवसको महत्व

यो दिवस श्रमिकहरूको अधिकार, न्यायपूर्ण पारिश्रमिक, सुरक्षित कार्यस्थल, सामाजिक सुरक्षा तथा सम्मानजनक जीवनको मागलाई स्मरण गराउने अवसर हो। आज पनि विश्वका धेरै मुलुकमा श्रमिकहरू न्यून पारिश्रमिक, असुरक्षित कार्यस्थल र श्रम शोषणको सामना गरिरहेका छन्।

मे दिवसले श्रमिक एकता, सामाजिक न्याय र समानताको सन्देश दिन्छ। श्रमिकको सम्मान नगरी समृद्ध समाज निर्माण सम्भव छैन।

नेपालमा मे दिवस

नेपालमा पनि मे १ लाई सार्वजनिक बिदासहित विशेष कार्यक्रम गरी मनाइन्छ। विभिन्न ट्रेड युनियन, श्रमिक संगठन, राजनीतिक दल तथा सामाजिक संस्थाहरूले र्याली, सभा, अन्तरक्रिया तथा सम्मान कार्यक्रम आयोजना गर्छन्।

नेपालमा औद्योगिक श्रमिक, निर्माण मजदुर, यातायातकर्मी, कृषि श्रमिकदेखि वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपाली श्रमिकसम्मको योगदान अतुलनीय छ। संविधानले श्रमिक अधिकारलाई मौलिक हकका रूपमा सुनिश्चित गरेको छ। न्यूनतम पारिश्रमिक, सामाजिक सुरक्षा, ट्रेड युनियन गठनको अधिकार लगायतका व्यवस्था श्रमिक आन्दोलनकै उपलब्धि हुन्।

वर्तमान चुनौती

यद्यपि श्रमिकहरूले अझै धेरै चुनौती भोगिरहेका छन्। अनौपचारिक क्षेत्रमा कार्यरत श्रमिकहरूको ठूलो संख्या, न्यून पारिश्रमिक, सामाजिक सुरक्षाको अभाव, वैदेशिक रोजगारीमा हुने शोषण तथा श्रम कानुनको प्रभावकारी कार्यान्वयन नहुनु मुख्य समस्या हुन्।

विशेष गरी युवा जनशक्ति विदेश पलायन भइरहेका बेला स्वदेशमै सम्मानजनक रोजगारी सिर्जना गर्नु आजको आवश्यकता बनेको छ।

निष्कर्ष

अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवस श्रमिकहरूको गौरव, अधिकार र संघर्षको प्रतीक हो। श्रमिकको सम्मान, श्रमको उचित मूल्यांकन र श्रमिकमैत्री नीतिबाट मात्र समुन्नत राष्ट्र निर्माण सम्भव छ। श्रमिकको पसिनामा देशको भविष्य लुकेको हुन्छ।

मे दिवसले हामी सबैलाई श्रमिकप्रति सम्मान, ऐक्यबद्धता र सामाजिक न्यायको संकल्प दोहोर्‍याउने अवसर प्रदान गर्दछ। श्रमिकको अधिकार सुरक्षित भए मात्र समृद्ध नेपाल निर्माणको सपना साकार हुनेछ।