आज २०औँ लोकतन्त्र दिवस:
जनमुक्ति खबर,काठमाडौं, वैशाख ११ ।
आज नेपालले २०औँ लोकतन्त्र दिवस विविध कार्यक्रमका साथ मनाइरहेको छ। २०६३ साल वैशाख ११ गते तत्कालीन जनआन्दोलनको बलमा निरंकुश राजतन्त्रलाई पराजित गर्दै मुलुकमा लोकतान्त्रिक शासन व्यवस्थाको पुनर्स्थापना भएको थियो। यही ऐतिहासिक दिनको स्मरणमा हरेक वर्ष वैशाख ११ गते लोकतन्त्र दिवस मनाइन्छ।
लोकतन्त्र स्थापनाको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
२०६२/०६३ सालको जनआन्दोलन नेपाली इतिहासकै एक निर्णायक मोड थियो। तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्र शाहले प्रत्यक्ष शासन हातमा लिएपछि देशभर लोकतन्त्र पक्षधर राजनीतिक दल, नागरिक समाज, पत्रकार, विद्यार्थी, श्रमिक तथा सर्वसाधारण सडकमा उत्रिएका थिए। जनताको अभूतपूर्व सहभागिता र बलिदानका कारण अन्ततः २०६३ वैशाख ११ गते प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापना भएको थियो।
यस आन्दोलनले नेपाललाई राजतन्त्रबाट गणतन्त्रतर्फ अग्रसर गरायो। त्यसपछि संविधानसभा निर्वाचन सम्पन्न भयो र २०७२ सालमा नेपालको नयाँ संविधान जारी भयो।
लोकतन्त्रपछिका प्रमुख उपलब्धिहरू
लोकतन्त्र स्थापनापछि नेपालले राजनीतिक, सामाजिक र संवैधानिक क्षेत्रमा महत्वपूर्ण उपलब्धि हासिल गरेको छ।
-
संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको स्थापना
-
समावेशी शासन प्रणालीको विकास
-
महिला, दलित, आदिवासी जनजाति, मधेसी तथा पिछडिएका समुदायको प्रतिनिधित्व वृद्धि
-
प्रेस स्वतन्त्रता र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको विस्तार
-
स्थानीय तहसम्म जनप्रतिनिधिको पहुँच
विशेषगरी, स्थानीय सरकारको स्थापनाले जनतालाई घरदैलोमै सेवा प्राप्त हुने अवस्था सिर्जना गरेको छ।
अझै बाँकी चुनौतीहरू
यद्यपि लोकतन्त्र स्थापना भएको दुई दशक बितिसक्दा पनि नागरिक अपेक्षाअनुसार उपलब्धि हासिल हुन सकेको छैन। राजनीतिक अस्थिरता, भ्रष्टाचार, बेरोजगारी, सुशासनको अभाव र विकास निर्माणमा ढिलासुस्तीले जनतामा निराशा बढाएको छ।
लोकतन्त्र केवल शासन प्रणाली मात्र नभई जनताको जीवनस्तर सुधार्ने माध्यम हुनुपर्नेमा जोड दिइँदै आएको छ। लोकतान्त्रिक मूल्य, मान्यता र संस्थागत सुदृढीकरण आजको प्रमुख आवश्यकता बनेको छ।
लोकतन्त्रको संरक्षण आजको आवश्यकतालोकतन्त्र प्राप्तिका लागि हजारौं नेपालीले संघर्ष गरेका थिए भने सयौंले आफ्नो जीवन उत्सर्ग गरेका थिए। उनीहरूको बलिदानको सम्मान गर्दै लोकतान्त्रिक संस्थाहरूलाई अझ सुदृढ बनाउनु आजको आवश्यकता हो।
लोकतन्त्रको सफलताको मापन निर्वाचनबाट मात्र होइन, नागरिकले न्याय, समानता, रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य र समृद्धि कत्तिको प्राप्त गरेका छन् भन्ने कुराले निर्धारण गर्दछ।
२०औँ लोकतन्त्र दिवस केवल उत्सवको दिन मात्र होइन, विगतको संघर्षलाई सम्झने, उपलब्धिको समीक्षा गर्ने र बाँकी चुनौती सामना गर्ने संकल्प गर्ने अवसर पनि हो। लोकतन्त्रलाई संस्थागत, समृद्ध र जनमुखी बनाउन राज्य, राजनीतिक दल र सम्पूर्ण नागरिकको साझा प्रतिबद्धता अपरिहार्य छ।
