राजकुमार तिमिल्सिना, जनमुक्ति खबर, चितवन ।
हरेक वर्ष झैँ यसपटककाे बिक्रमबाबा पुजा तथा मेलामा भक्तजनहरुकाे भिड बढ्दै गएकोले यसलाई पुजा व्यवस्थापन समितिले व्यवस्थित तवरले संचालन गरिरहेकाे समितिका संयाेजक साजन कुमार महताे र लालबहादुर दवाडीले बताउनुभयो । हरेक वर्ष यस मेलामा लाखौंको संख्यामा भक्तजनहरु आउने यसपालि पनि यसको निरन्तरता र भिड बढेकाे समितिले जनाएको छ । यसको पुजा शुभारम्भ थारु गुराउबाट गर्दै आइरहेको बताएका छन ।
चितवनको कसरा–जगतपुर क्षेत्रको बिक्रमबाबा : इतिहास, आस्था र किंवदन्ती
चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको कसरा–जगतपुर क्षेत्रमा अवस्थित बिक्रमबाबा नेपालकै महत्वपूर्ण लोकधार्मिक आस्थास्थलमध्ये एक हो। यो स्थान विशेषगरी आदिवासी थारु समुदायको सांस्कृतिक, धार्मिक र किंवदन्ती परम्परासँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ।
📍 स्थान र ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
बिक्रमबाबाको थान चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र, कसरा दरबार नजिक सालको रुखमुनि अवस्थित छ। यहाँ परम्परागत अर्थमा मन्दिर नभई खुला स्थानमै पूजा गरिन्छ।
-
भरतपुर–२३ जगतपुरबाट करिब २ किमी भित्र
-
राप्ती नदी नजिकको जङ्गली क्षेत्र
-
थारु तथा बोटे समुदायको पुरानो आस्थास्थल
यो पूजा एक शताब्दीभन्दा बढी समयदेखि चलिआएको मानिन्छ।
🪔 धार्मिक आस्था र विश्वास
बिक्रमबाबा “गुरौ” (देवता/बाबा) का रूपमा पूजिन्छन्। यहाँ आउने भक्तजनका मुख्य विश्वासहरू:
-
सन्तान प्राप्ति हुन्छ
-
दीर्घायु प्राप्त हुन्छ
-
रोग–व्याधि निको हुन्छ
-
मनोकामना पूरा हुन्छ
विशेषगरी सन्तान नभएका दम्पतीले भाकल गर्ने चलन निकै प्रचलित छ।
👉 थारु समुदायमा बच्चा जन्मेपछि नाम नै “विक्रम”, “विक्रमिया”, “जिएन” राख्ने चलन पनि यही विश्वाससँग जोडिएको छ।
🏵️ प्रमुख मेला (बिक्रमबाबा मेला)
हरेक वर्ष चैते दशैं (चैत्र औँसीदेखि पूर्णिमा) सम्म १५ दिन मेला लाग्छ।
मेलाका विशेषताहरू:
-
हजारौँ भक्तजनको उपस्थिती
-
पूजा, भाकल, पशुपक्षी बलि
-
थारु संस्कृति, खाना र नाचगान
-
बनभोज र पर्यटकीय गतिविधि
यो मेला अहिले धार्मिक मात्र नभई पर्यटन आकर्षण पनि बनेको छ।
📜 बिक्रमबाबाका प्रमुख किंवदन्तीहरू
१. सिद्ध पुरुषको कथा
एक जनविश्वास अनुसार:
-
बिक्रमबाबा भारतको “सोहद्रा” क्षेत्रमा तपस्या गरेर सिद्धि प्राप्त गरेका योगी थिए
-
पछि चितवन क्षेत्रमा आएर अलप (अदृश्य) भए
-
जहाँ उनी अलप भए, त्यहीँ आज पूजा हुने थान बनेको मानिन्छ
👉 यसले उनलाई “अलौकिक शक्ति भएका बाबा” को रूपमा स्थापित गरेको छ।
२. जडीबुटी र चमत्कार गर्ने बाबा
अर्को किंवदन्ती अनुसार:
-
उनी माडी क्षेत्रमा जन्मिएका स्थानीय साधु थिए
-
जडीबुटी, मन्त्र र उपचारबाट बिरामी निको पार्थे
-
निसन्तानलाई सन्तान दिन सक्ने शक्ति भएको विश्वास गरिन्थ्यो
यसैले आज पनि रोग निको होस् भनेर भाकल गर्ने चलन छ।
३. “मन्दिर नबनाउनू” भन्ने सपना
सबैभन्दा रोचक किंवदन्ती:
पञ्चायतकालमा स्थानीय नेताहरूले त्यहाँ मन्दिर बनाउन खोज्दा
👉 दुवै जनाले एउटै रात उस्तै सपना देखे
सपनामा बिक्रमबाबाले भनेका थिए:
“म बन्द कोठाभित्र बस्न चाहन्नँ, खुला ठाउँमै रहन्छु।”
त्यसपछि:
-
मन्दिर निर्माण रोकियो
-
आजसम्म खुला सालको रुखमुनि पूजा गरिन्छ
👉 यो किंवदन्तीले बिक्रमबाबालाई “प्रकृतिसँग जोडिएको देवता” को रूपमा देखाउँछ।
४. भाकल र बलि संस्कार
-
पहिले भाकल गर्दा परेवा उडाउने चलन
-
मनोकामना पूरा भएपछि बलि दिने
-
बलि दिएको वस्तु घर नलैजाने परम्परा
यो परम्परा थारु संस्कृति र प्रकृति पूजा प्रणालीसँग सम्बन्धित छ।
🌿 सांस्कृतिक महत्व
बिक्रमबाबा केवल धार्मिक स्थल मात्र होइन, यो:
-
थारु समुदायको पहिचान
-
प्रकृति–आधारित पूजा परम्परा
-
सामुदायिक विश्वास र सामाजिक एकता
-
चितवनको महत्वपूर्ण धार्मिक पर्यटन केन्द्र
हो।
✍️ निष्कर्ष
चितवनको कसरा–जगतपुर क्षेत्रमा रहेको बिक्रमबाबा आस्थाको मात्र केन्द्र नभई लोकविश्वास, किंवदन्ती र आदिवासी संस्कृतिको जीवित प्रतीक हो। खुला सालको रुखमुनि हुने पूजा, सिद्ध पुरुषका कथा, सपना सम्बन्धी किंवदन्ती र सन्तान प्राप्तिको विश्वासले यस स्थललाई विशेष बनाएको छ।
समयसँगै यसको महत्व झन् बढ्दै गएको छ र अहिले यो धार्मिकसँगै पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा पनि विकसित हुँदै गएको देखिन्छ।
