जनमुक्ति खबर , सम्वाददाता काठमाडौं ।

नेपालमा पछिल्लो समय पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यमा निरन्तर वृद्धि भइरहेको छ। पेट्रोलमा १ र डिजेल- मट्टीतेलमा ३ काे दरले वृद्धि भएको छ । नेपाल आयल निगम ले अन्तर्राष्ट्रिय बजारको मूल्य, विनिमय दर र आपूर्ति लागतलाई आधार मान्दै पेट्रोल, डिजेल तथा मट्टितेलको मूल्य समायोजन गर्दै आएको छ। यसले आम उपभोक्तादेखि उद्योग–व्यवसायसम्म व्यापक असर पारेको छ। मूल्यवृद्धिको मुख्य कारण १. अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य वृद्धि नेपालले प्रयोग गर्ने सम्पूर्ण पेट्रोलियम पदार्थ भारतमार्फत आयात हुन्छ, जसको मूल्य निर्धारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा निर्भर हुन्छ। पछिल्लो समय विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य बढ्दा त्यसको प्रत्यक्ष असर नेपालमा परेको छ। २. डलरको भाउ वृद्धि (विनिमय दर) नेपालले इन्धन खरिद गर्दा अमेरिकी डलरमा भुक्तानी गर्नुपर्छ। नेपाली रुपैयाँ कमजोर बन्दा आयात लागत बढ्छ र त्यसले इन्धनको मूल्यमा दबाब सिर्जना गर्छ। ३. भारतसँगको मूल्य समायोजन नेपालले Indian Oil Corporation (IOC) बाट इन्धन खरिद गर्छ। भारतमा मूल्य बढ्दा नेपालमा पनि त्यसको प्रभाव स्वतः पर्छ। ४. कर तथा भन्सार शुल्क सरकारले पेट्रोलियम पदार्थमा लगाउने भन्सार, मूल्य अभिवृद्धि कर (VAT) र अन्य करहरू पनि मूल्यवृद्धिको प्रमुख कारण मानिन्छन्। यी करले सरकारी राजस्व बढाए पनि उपभोक्तालाई महँगो इन्धन किन्न बाध्य बनाउँछन्। ५. ढुवानी तथा वितरण लागत नेपालको भौगोलिक बनावटका कारण दुर्गम क्षेत्रमा इन्धन पुर्‍याउँदा ढुवानी खर्च बढी लाग्छ, जसले अन्तिम मूल्य बढाउँछ। मूल्यवृद्धिको प्रभाव यातायात भाडा वृद्धि → सार्वजनिक सवारीको भाडा बढ्ने उद्योग–व्यवसायमा असर → उत्पादन लागत वृद्धि महँगी वृद्धि (Inflation) → दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्य बढ्ने सामान्य जनतामा भार → जीवनयापन खर्च बढ्ने समाधानका सम्भावित उपाय वैकल्पिक ऊर्जामा लगानी (विद्युत्, सौर्य ऊर्जा) सार्वजनिक यातायातलाई प्रोत्साहन कर संरचनामा सुधार दीर्घकालीन इन्धन भण्डारण रणनीति स्वदेशी ऊर्जा उत्पादन (जलविद्युत्) को अधिकतम उपयोग निष्कर्ष नेपालमा इन्धनको मूल्यवृद्धि केवल एक कारणले होइन, अन्तर्राष्ट्रिय बजार, विनिमय दर, कर नीति र भौगोलिक अवस्थाको संयुक्त प्रभावले भइरहेको हो। दीर्घकालीन समाधानका लागि सरकार, निजी क्षेत्र र उपभोक्ता सबैको सहकार्य आवश्यक देखिन्छ।