नेपाली कांग्रेसः वैधानिकता, पुस्तान्तरण र देशको भविष्य
नेपाली कांग्रेस नेपालको लोकतान्त्रिक आन्दोलनको मेरुदण्ड मानिन्छ। राणा शासनविरुद्धको संघर्षदेखि संविधानसभासम्मको यात्रा हेर्दा कांग्रेस केवल एउटा राजनीतिक दल होइन, लोकतान्त्रिक मूल्य–मान्यताको एउटा ऐतिहासिक संस्था हो। तर आज यही कांग्रेसभित्र वैधानिकता, नेतृत्व हस्तान्तरण र भावी दिशाबारे गम्भीर प्रश्नहरू उठिरहेका छन्।
कांग्रेसको वैधानिक ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
वि.सं. २००३ सालमा स्थापना भएको नेपाली कांग्रेसले प्रजातन्त्र, नागरिक स्वतन्त्रता र समावेशी राज्यको अवधारणा नेपाली राजनीतिमा स्थापित गर्यो। बी.पी. कोइरालाको राष्ट्रिय मेलमिलाप नीति, गणेशमान सिंहको निष्ठा, कृष्णप्रसाद भट्टराईको नैतिक राजनीति—यी सबै कांग्रेसको पहिचान बने।
२०४६ को जनआन्दोलन, २०६२/६३ को ऐतिहासिक आन्दोलन र संविधान निर्माण प्रक्रियामा कांग्रेसको भूमिका निर्णायक रह्यो। यही इतिहासले कांग्रेसलाई आज पनि वैधानिक र राष्ट्रिय राजनीतिक शक्तिको रूपमा उभ्याइराखेको छ।
वैधानिकता माथिको बहस किन ?
आज कांग्रेसभित्र देखिएको आन्तरिक असन्तुष्टि, गुट–उपगुट, महाधिवेशन र निर्णय प्रक्रियाप्रति उठ्ने प्रश्नले पार्टीको वैधानिकतामाथि नै बहस जन्माएको छ। विधि र विधानभन्दा व्यक्तिकेन्द्रित निर्णय, कार्यकर्ताको आवाज कमजोर हुनु, र आलोचनालाई दमन गर्ने प्रवृत्तिले कांग्रेसको लोकतान्त्रिक छविमा असर पुर्याएको छ।
वैधानिकता केवल निर्वाचन आयोगको दर्तामा सीमित हुँदैन; त्यो जनविश्वास, आन्तरिक लोकतन्त्र र नैतिक नेतृत्वसँग जोडिएको विषय हो।
प्रौढ नेताहरूको जिम्मेवारी
कांग्रेसका प्रौढ नेताहरू अनुभवका हिसाबले अमूल्य सम्पत्ति हुन्। तर अनुभव सधैं परिवर्तनको अवरोध बन्नु हुँदैन। आज आवश्यकता छ—संरक्षकको भूमिकामा बसेर मार्गदर्शन गर्ने, निर्णयमा पारदर्शिता अपनाउने र पुस्तान्तरणलाई सहज बनाउने।
यदि प्रौढ नेतृत्वले सत्ता र पदलाई नै अन्तिम लक्ष्य ठानेर युवा नेतृत्वलाई अगाडि बढ्न नदिने हो भने, कांग्रेसको ऐतिहासिक विरासत कमजोर हुने खतरा रहन्छ।
युवा नेताः आशा कि निराशा ?
कांग्रेसका युवाहरू परिवर्तनको भाषा बोल्छन्, तर व्यवहारमा निर्णायक भूमिकामा पुग्न सकेका छैनन्। केही युवा नेता सैद्धान्तिक स्पष्टताभन्दा पनि गुटगत स्वार्थमा अल्झिएको देखिन्छ, जुन चिन्ताको विषय हो।
युवाहरूले केवल उमेरको आधारमा होइन—विचार, निष्ठा र जनसरोकारका मुद्दाबाट आफूलाई प्रमाणित गर्नुपर्छ। कांग्रेसलाई भविष्यतर्फ लैजाने हो भने युवाले संगठन सुदृढीकरण, नीतिगत बहस र जनतासँग प्रत्यक्ष संवादमा अग्रसर हुनैपर्छ।
कांग्रेसले देशलाई कता लैजाला ?
आज देश बेरोजगारी, वैदेशिक पलायन, आर्थिक मन्दी र सुशासनको संकटमा छ। कांग्रेसले आफूलाई सत्ताको विकल्प होइन, राष्ट्रको भरोसाको शक्तिका रूपमा पुनःस्थापित गर्न सक्नुपर्छ।
-
समाजवाद उन्मुख लोकतन्त्रलाई व्यवहारमा उतार्ने
-
आन्तरिक लोकतन्त्र बलियो बनाउने
-
युवालाई नेतृत्वमा स्थापित गर्ने
-
विचार र नीतिमा स्पष्टता ल्याउने
यी कदम चाल्न सके कांग्रेसले देशलाई स्थिरता, लोकतान्त्रिक सुदृढीकरण र समृद्धितर्फ डोर्याउन सक्छ।
निष्कर्ष
नेपाली कांग्रेसको वैधानिकता यसको इतिहासले सुनिश्चित गरेको छ, तर भविष्य वर्तमान निर्णयले निर्धारण गर्छ। प्रौढ नेताको अनुभव र युवाको ऊर्जाबीच सन्तुलन कायम गर्न सके मात्र कांग्रेसले आफ्नो परम्परागत गौरव जोगाउँदै देशलाई सही दिशातर्फ लैजान सक्छ।
अन्यथा, कांग्रेस इतिहासमा ठूलो पार्टीको रूपमा होइन—अवसर गुमाएको पार्टीको रूपमा सीमित हुन सक्छ। अब प्रश्न कांग्रेससँग मात्र होइन, कांग्रेसभित्रको नेतृत्वसँग छ—इतिहास जोगाउने कि इतिहासमै सीमित रहने ?
