राजकुमार तिमिल्सिना ,जनमुक्ति खबर ।
🧭 पृथ्वी जयन्तीबारे जनजाति र किर्तिपुरवासीहरूको फरक धारणा
आज देशैभर विभिन्न कार्यक्रम गरि पृथ्वी जयन्ती तथा राष्ट्रिय एकता दिवश हरेक वर्ष मनाउने गरिएको छ । ३०४ ओैं पृथ्वी जयन्ती तथा एकता दिवसको सम्झनामा सरकारले सार्वजनिक विदा दिएको छ । नेपाली सेनाले हरेक वर्ष पृथ्वी जयन्तीको अवसरमा पृथ्वीनारायण शाहकाे पुर्णकदकाे शालिकमा माल्यार्पण कार्यक्रममा गर्ने गरेको छ ।
पृथ्वी जयन्ती तथा राष्ट्रिय एकता दिवसलाई लिएर नेपाली समाजमा एकमत धारणा छैन। विशेष गरी आदिवासी–जनजाति समुदाय र किर्तिपुरवासी (नेवार समुदाय) भित्र यस दिवसलाई हेर्ने दृष्टिकोण फरक–फरक रहेको देखिन्छ।
🔸 आदिवासी–जनजाति समुदायको दृष्टिकोण
आदिवासी–जनजाति समुदायका धेरै अगुवाहरूका अनुसार पृथ्वीनारायण शाहद्वारा गरिएको नेपाल एकीकरणलाई केवल “राष्ट्रिय एकता” को रूपमा मात्र हेर्नु एकपक्षीय इतिहास लेखन हो।
उनीहरूको तर्कमा:
-
नेपाल एकीकरणको क्रममा थुप्रै आदिवासी राज्यहरू बलपूर्वक अधीनस्थ बनाइए।
-
स्थानीय शासन प्रणाली, भाषा, संस्कृति र स्वशासन अधिकार दबाइएका वा विस्थापित गरिएका थिए।
-
पृथ्वी जयन्ती मनाइँदा पीडित समुदायको इतिहास र आवाज ओझेलमा पर्ने गरेको गुनासो छ।
केही आदिवासी संगठनहरूले यस दिनलाई
👉 “एकीकरण होइन, उपनिवेशीकरणको सुरुआत”
भन्ने रूपमा व्याख्या गर्दै आएका छन्।
यसकारण, उनीहरूको माग छ:
-
इतिहासलाई बहुआयामिक (inclusive) ढंगले पढाइनु पर्छ,
-
एकीकरणसँगै भएका दमन, युद्ध र मानव क्षतिलाई पनि आधिकारिक रूपमा स्वीकार गरिनु पर्छ।
🔸 किर्तिपुरवासी (नेवार समुदाय) को धारणा
किर्तिपुरवासीका लागि पृथ्वी जयन्ती उत्सवभन्दा बढी पीडाको स्मृति सँग जोडिएको दिन हो।
इतिहासअनुसार:
-
वि.सं. १८२२ तिर पृथ्वीनारायण शाहले किर्तिपुरमाथि पटक–पटक आक्रमण गरेका थिए।
-
अन्तिम विजयपछि किर्तिपुरवासीमाथि कठोर दमन, नाक काट्ने जस्ता घटनाहरू भएको उल्लेख ऐतिहासिक दस्तावेजहरूमा पाइन्छ।
यसै कारण:
-
धेरै किर्तिपुरवासीले पृथ्वी जयन्तीलाई “विजय दिवस” का रूपमा मनाइनु आपत्तिजनक ठान्छन्।
-
उनीहरू भन्छन्, “जसले हाम्रा पुर्खामाथि अत्याचार गर्यो, उसको जन्मदिन राष्ट्रिय पर्वका रूपमा मनाइनु हाम्रो घाउमा नुन छर्कनु जस्तै हो।”
किर्तिपुर क्षेत्रमा आज पनि केही समूहहरूले:
-
पृथ्वी जयन्तीको विरोध,
-
वैकल्पिक रूपमा ‘किर्तिपुर प्रतिरोध दिवस’ वा स्मरण सभाहरू आयोजना गर्ने गरेका छन्।
🔹 वैकल्पिक आवाज र समन्वयको आवश्यकता
यद्यपि, केही बौद्धिक वर्ग र नागरिक अगुवाहरू भने दुवै दृष्टिकोणलाई सन्तुलनमा राख्नुपर्ने बताउँछन्।
उनीहरूको सुझाव:
-
पृथ्वीनारायण शाहको योगदानलाई स्वीकार गर्दै,
-
एकीकरण क्रममा भएका त्रुटि, दमन र पीडालाई पनि खुलेर स्वीकार्ने,
-
राष्ट्रिय एकता दिवसलाई विजेताको जयजयकार होइन, साझा इतिहासमाथिको संवादको दिन बनाइनु पर्छ।
📝 निष्कर्ष
पृथ्वी जयन्ती दिवस नेपालमा केवल ऐतिहासिक उत्सव मात्र होइन,
👉 इतिहास कसरी लेख्ने र कसको दृष्टिकोणबाट लेख्ने भन्ने गहिरो बहसको विषय पनि हो।
जनजाति र किर्तिपुरवासीका फरक धारणाले यो स्पष्ट पार्छ कि
राष्ट्रिय एकता तब मात्र अर्थपूर्ण हुन्छ, जब सबै समुदायको पीडा, योगदान र इतिहासलाई समान सम्मान गरिन्छ ।
